Rolnictwo ekologiczne w Polsce – stan i perspektywy

Rolnictwo ekologiczne czyli system gospodarowania o zrównoważonej produkcji roślinnej i zwierzęcej, to z jednej strony system wpływający pozytywnie na środowisko naturalne, a z drugiej jest odpowiedzią na zmieniającą się strukturę popytu na rynku. Odbiorcy przekonują się do produktów ekologicznych głównie ze względu na ich walory prozdrowotne.

Z uwagi na wysokie ceny tych produktów światowy rynek rolnictwa ekologicznego rozwija się dynamicznie, zwiększając swoje obroty o około 20 proc. rocznie. Szybki rozwój tego sektora skutkuje wzrostem podaży wysokojakościowych produktów ekologicznych. Zdaniem ekspertów taka sytuacji ma także miejsce w naszym kraju.

Rolnictwo ekologiczne stanowi jedną z najszybciej rozwijających się obecnie gałęzi rolnictwa na świecie. W 2015 r. liczba gospodarstw ekologicznych w Polsce wynosiła 23 tys. przy powierzchni około 550 tys. hektarów (w 2004 r. było 3760 gospodarstw o powierzchni 82 tys. ha). Dziś udział powierzchni ekologicznej stanowi blisko 3,4 proc. ogólnej powierzchni gospodarstw rolnych w kraju. Najwięcej gospodarstw znajduje się w województwach: warmińsko-mazurskim, zachodniopomorskim oraz podlaskim. Średnia wielkość ekologicznego gospodarstwa w Polsce wynosi ok. 26 ha i jest zróżnicowana regionalnie.  Największy odsetek tych gospodarstw (25 proc.) stanowią gospodarstwa o powierzchni upraw od 5 do 10 ha. Gospodarstwa największe (powyżej 100 ha), stanowią niecałe 5 proc. ogólnej ich liczby. Ogromnym problemem rolnictwa ekologicznego jest brak współpracy i rozdrobnienie, które powoduje problemy ze sprzedażą surowców. Skutkiem tego jest np. sprzedawanie ekologicznych surowców na rynku konwencjonalnym albo na eksport.

Liczba przetwórni ekologicznych w Polsce wzrosła w ciągu ostatniej dekady dziesięciokrotnie z 55 w 2004 r. do 540 w 2015 r., osiągając tempo wzrostu na poziomie 35 proc. W 2013 r. najwięcej przetwórni ekologicznych było w województwach: mazowieckim (78), wielkopolskim (53) oraz lubelskim (45). Łączna liczba przetwórni z wymienionych województw stanowiła 43,2 proc. ogólnej liczby przetwórni ekologicznych w Polsce. Należy jednak zwrócić uwagę na fakt, że liczba przetwórni ekologicznych w Polsce jest bardzo niska w porównaniu do liczby przetwórni ekologicznych w krajach Europy Zachodniej np. w Niemczech ich liczba wynosi 9183, we Francji – 8957, we Włoszech – 5873, w Wielkiej Brytanii – 2052 oraz w Holandii – 1035.

Jednak krajowy rynek żywności ekologicznej, w porównaniu z rynkiem zachodnioeuropejskim, dopiero się rozwija. Mimo, że dotychczas ekożywność i ekonapoje odgrywały na polskim rynku niewielką, wręcz znikomą rolę (ich udział w łącznej wartości sprzedaży żywności i napojów nie przekraczał 0,3 proc.) – zarówno dystrybutorzy, jak i producenci są pewni dużego potencjału rozwojowego tego segmentu rynku. Dla porównania, te udziały w innych krajach europejskich są znacznie większe, np. w Niemczech 4 proc., w Danii – 7 proc. Warto dodać, że działalność większości zakładów przetwórczych w Polsce jest nakierowana na  eksport.

700 mln zł – tyle wynosi szacunkowa wartość ekorynku w Polsce. Żywność BIO sprzedawana jest w 800 specjalistycznych sklepach z tzw. zdrową żywnością (udział żywności ekologicznej w takich sklepach przekracza zazwyczaj 50 proc., a w najlepszych zbliża się do 100 proc.), coraz szerzej pojawia się także w super i hipermarketach oraz sklepach typu convenience. Największą siecią ekosklepów jest Organic Farma Zdrowia, pod której szyldem działa 37 sklepów


Polskie produkty ekologiczne
to przede wszystkim zboża, owoce, warzywa oraz nabiał. W 2014 r. największy udział (35,8 proc.) w powierzchni upraw rolnych miały rośliny na paszę, drugie miejsce zajmowały łąki i pastwiska (zajmowały 31,5 proc. użytków rolnych), a potem zboża, które stanowiły 16,9 proc. ekologicznych użytków rolnych. Pozostałe grupy upraw zajmowały łącznie 15,8 proc. użytków rolnych, w tym uprawy sadownicze ok. 9 proc., a warzywa - 4 proc.

Polskie produkty ekologiczne są prezentowane na targach krajowych i zagranicznych. Dodatkowo produkty te są promowane w ramach obecnie prowadzonej kampanii informacyjno-promocyjnej pt. „EkoEuropa – jakość  tradycyjna” realizowanej w latach 2015-2018.

Wśród polskich ekoproduktów zdecydowanie najwięcej jest przetworów owocowo-warzywnych, co szczególnie nie dziwi, bowiem pierwszymi ekologicznymi produktami, jakie pojawiły się na naszym rynku, były nieprzetworzone owoce i warzywa. W grupie ekologicznych przetworów owocowo-warzywnych dostępna jest już niemal pełna gama wyrobów, poczynając od soków i przecierów poprzez dżemy i konfitury, a kończąc na konserwach warzywnych, marynatach i chipsach.

Rozwija się też przetwórstwo mięsa i produkcja różnego typu wędlin ekologicznych. Rośnie import. Sprowadzane są surowce spoza kraju w celu ich dalszego przetworzenia. Przykładem mogą być tu rozwijające się przetwórnie kawy, herbaty, kakao i czekolady.

Produkty ekologiczne charakteryzują się wysoką jakością. Metoda ich produkcji opiera się na naturalnych składnikach i procesach, a więc:

  • Bez składników/organizmów zmodyfikowanych genetycznie(GMO).
  • Bez napromieniowania jonizującego.
  • Bez użycia sztucznych nawozów azotowych (stosowane jest nawożenie naturalne tj. kompost, obornik).
  • Bez stosowania syntetycznych środków ochrony roślin, ale przy użyciu naturalnych metod zwalczania chwastów i szkodników.
  • Bez użycia w większości przypadków substancji dodatkowych, dodawanych do żywności nieekologicznej w celu uzyskania określonego efektu technologicznego oraz jej zabezpieczenia.

Uzyskanie bardzo dobrych walorów odżywczych i zdrowotnych produktów ekologicznych jest możliwe, ponieważ:

  • Skład produktów jest harmonijnie zbilansowany – składniki występują we właściwych, naturalnych proporcjach najbardziej korzystnych dla zdrowia,
  • Proces produkcji jest kontrolowany przez upoważnione jednostki certyfikujące.

Zasady produkcji ekologicznej dotyczą wszystkich etapów łańcucha dostaw, zarówno na poziomie gospodarstw rolnych, przetwarzania, dystrybucji, jak i handlu detalicznego. Wszyscy uczestniczący w tym łańcuchu muszą przestrzegać zasad i przepisów z zakresu rolnictwa ekologicznego. Wszystkie etapy produkcji, przetwórstwa, paczkowania, znakowania i dystrybucji żywności są objęte systemem kontroli, nadzorowanym przez odpowiednie organy państwa na poziomie krajowym, te z kolei sprawdzane są przed właściwe służby kontrolne Unii Europejskiej. W Polsce system kontroli i certyfikacji w rolnictwie ekologicznym stanowią:

  • Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
  • Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych przy współpracy Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów, Inspekcji Weterynaryjnej oraz Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa
  • Polskie Centrum Akredytacji
  • Upoważnione jednostki certyfikujące.

Warto dodać, że Minister rolnictwa dokłada wszelkich starań, aby rynek rolnictwa ekologicznego stale się rozwijał. W tym celu przygotowano „Ramowy Plan Działań dla Żywności i Rolnictwa Ekologicznego w Polsce na lata 2014-2020”, w ramach którego opisano występujące mocne i słabe strony tej branży oraz zidentyfikowano szanse i zagrożenia. Na podstawie tej analizy wytyczono cele i określono pakiet działań zmierzający do ich realizacji.

Oprac. Aleksandra Szymańska

Źródła:

  • Grzybowska-Ziemińska, Atrybuty żywności ekologicznej determinujące wybory konsumentów, [w:] „Zeszyty Naukowe SGGW. Ekonomika i Organizacja Gospodarki Żywnościowej”, 2016 nr 114
  • Karp, Sprzedaż produktów ekologicznych, [w:] „Wiadomości rolnicze”, 2017 nr 1
  • Sarapatka, Rolnictwo ekologiczne w praktyce, Warszawa 2012
  • Żytki, Ekorolnictwo skazane na sukces, [w:] „Polish Food”, 2016 nr 1
  • Żytki, Żywność bliżej natury, [w:] „Polish Food”, 2016 nr 2
Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Produkcja kukurydzy w Europie – stan i perspektywy

Zbiory kukurydzy w Europie

Unia Europejska prognozuje, że tegoroczne plony będą niższe od średniej pięcioletniej. Komisja ocenia, że średni plon wyniesie 6,83 t/ha, wobec średniej pięcioletniej: 6,95 t/ha. Produkcja w UE-28 przewidywana przez DG AGRI wyniesie 59,7 mln ton. Plony spadły w Rumunii i we Francji, w krajach będących największymi, pod względem wielkości powierzchni uprawy, producentami w UE. W Europie Środkowej kukurydza ziarnowa osiągnęła wysokie plony. Dzięki sprzyjającym warunkom pogodowym i postępowi genetycznemu, plony w niektórych krajach były wyższe niż średnie plony z ostatnich pięciu lat: na Węgrzech (7,98 t/ha), w Austrii (11,12 t/ha), Chorwacji (7,54 t/ha).W krajach regionu Morza Czarnego, pomimo pewnych opóźnień w zbiorze, spodziewany jest znaczny wolumen produkcji. Na Ukrainie, USDA prognozuje wyższe od ubiegłorocznych plony i produkcję na poziomie 27 mln ton. Ze względu na trudne warunki atmosferyczne, 20% kukurydzy w tym kraju nie zostało zebranych z pola przed nadejściem zimy. W Rosji, USDA przewiduje w tym sezonie rekordową produkcję na poziomie 14,5 mln ton.

Perspektywy 2017: stabilizacja powierzchni uprawy kukurydzy w Europie

Prognozy powierzchni siewu na wiosnę 2017 należy obecnie przyjmować z dużą ostrożnością ponieważ będą one uzależnione od warunków pogodowych panujących w zimie, a także sytuacji na rynkach światowych. Można jednak poczynić pierwsze przymiarki dotyczące rozwoju sytuacji na rynkach w roku 2017. Mimo ciągle niekorzystnej sytuacji cenowej, utrzymującej się pod koniec 2016 roku, powierzchnia uprawy kukurydzy w Europie, powinna pozostać na tym samym poziomie, wykazując jednocześnie wysoki potencjał produkcyjny. W Europie Zachodniej spodziewany jest nieznaczny spadek powierzchni uprawy, szczególnie w segmencie kukurydzy ziarnowej (-1/-2%) ze względu na niskie ceny, na konieczność dywersyfikacji upraw, niskie plony w bieżącym roku i wzrost powierzchni zasiewów zbóż ozimych. Przewidywany jest spadek powierzchni uprawy kukurydzy kiszonkowej, z wyjątkiem Francji, gdzie istnieje konieczność odbudowy zapasów. Spadek przewidywany jest w Niemczech, gdzie po raz kolejny wydano rozporządzenie ograniczające udział kukurydzy w produkcji metanu. Spadek powierzchni uprawy kukurydzy przeznaczonej do produkcji biogazu może sięgnąć około 10%. Niekorzystna tendencja spadkowa w Europie Zachodniej może zostać skompensowana wzrostem powierzchni uprawy kukurydzy ziarnowej w niektórych krajach Europy Centralnej i Wschodniej, w których kukurydza wykazała duży potencjał plonowania. W tym regionie oczekiwany jest wzrost uprawy kukurydzy o 1% do 2%. W krajach poza UE, sytuacja, w zależności od kraju, pozostaje bardzo zróżnicowana. Na Ukrainie można spodziewać się spadku o około 2%, ze względu na powrót powierzchni upraw ozimych „do tradycyjnego poziomu”. W Rosji utrzymuje się dynamika wzrostowa powierzchni kukurydzy ziarnowej (i kiszonkowej), przewidywany jest lekki wzrost (o około 2%). Wzrost powierzchni przewidywany jest również w Serbii, ze względu na dobre plony w roku 2016. Ogólnie, należy spodziewać się stabilnego poziomu powierzchni uprawy kukurydzy w krajach Europy Wschodniej, poza UE.

Kukurydza nasienna w Europie 2016

Ocenia się, że średnie plony w UE wyniosły 205-210 jednostek nasiennych z hektara. Wysokie plony kukurydzy nasiennej zanotowano w Polsce, na Węgrzech i w Rumunii, a także na Ukrainie, w Serbii i Turcji. Spadek plonów zanotowano jedynie w Rosji. FNPSMS ocenia, że w związku z tym stan zapasów materiału siewnego będzie utrzymywał się na wysokim poziomie (na koniec czerwca 2017roku - 85% rocznego zapotrzebowania) i w przyszłym roku należy spodziewać się zmniejszenia powierzchni uprawy kukurydzy nasiennej w UE-28 .

Kukurydza podstawą wyżywienia

23 i 24 listopada 2016 w Awignonie odbył się Doroczny Kongres francuskiej branży kukurydzy, którego celem było pokazanie kluczowej roli kukurydzy w żywieniu ludzi i zwierząt. Ta tematyka została omówiona w ramach okrągłego stołu, wokół którego dyskutowali przetwórcy młynarze, producenci skrobi i pasz dla zwierząt, którzy przekazali trzy główne przesłania:

  • Kukurydza jest podstawowym surowcem w przemyśle rolno-spożywczym. 20-25% kukurydzy przetwarzanej jest w produkcji skrobi, połowa produkcji grysu i kasz jest eksportowana. Kukurydza jest podstawą żywienia zwierząt, w zależności od potrzeb wykorzystywanych jest od 2 do 4 milionów ton ziarna kukurydzy produkcji francuskiej, nie licząc kiszonki z kukurydzy produkowanej na powierzchni 1,5 mln hektarów.
  • Istnieją niezaprzeczalne perspektywy dla produkcji kukurydzy. Przemysł przetwórczy, przemiał kukurydzy i produkcja skrobi mają dobre perspektywy rozwoju w krajach rozwijających się i w produkcji pożywienia specjalistycznego (bez glutenu, dla osób starszych, odżywki dla dzieci.). Innym przykładem jest wzrost zapotrzebowania światowego na produkty mleczarskie, pozwala na przewidywanie korzystnych perspektyw rozwoju dla kukurydzy kiszonkowej, mimo aktualnego kryzysu.
  • Trzeba pokonać jednak różne przeszkody: ekonomiczne, technologiczne i socjologiczne. Poczynając od rentowności produkcji, aby producenci kukurydzy mogli spokojnie planować przyszłość. Rentowność produkcji musi iść w parze z wysoką jakością, niezależnie od warunków pogodowych, aby zaspokoić wysokie wymagania przemysłu.

Na podstawie: Kukurydza Informacje

2016 nr 101

Red. A.S.

Submit to FacebookSubmit to Google PlusSubmit to Twitter

Ta strona używa cookies. Korzystasz ze strony zgodnie z ustawieniami Twojej przeglądarki lub urządzenia do przeglądania stron internetowych - treści dostępnej w internecie. Jeśli Twoje ustawienia zezwalają na zapisywanie cookie takowe są zapisywane.

Zrozumiałem